Gräf & Stift was een Oostenrijks automerk dat van 1896 tot 1938 actief was in Wenen en in die periode uitgroeide tot de voornaamste Oostenrijkse producent van luxe personenwagens en vrachtwagens. Het bedrijf is bij een breder publiek het meest bekend door een tragische historische verbinding: de Gräf & Stift Double Phaeton waarmee Aartshertog Franz Ferdinand en zijn echtgenote Sophie op 28 juni 1914 in Sarajevo reden op de dag van hun moordaanslag.
Oprichting en vroege jaren
Het bedrijf werd opgericht door de gebroeders Carl, Franz en Heinrich Gräf, samen met Wilhelm Stift. De gebroeders Gräf hadden al in 1895 experimenteerden met een driewer met voorwielaandrijving — een bijzondere keuze voor die tijd. Het eerste model met die voorwielaandrijving gold als een van de vroegste in zijn soort in de Europese automobielnijverheid.
In 1901 fusioneerden de activiteiten tot het formele bedrijf Gräf & Stift. De fabriek was gevestigd in Wenen en leverde aan een clientèle die bestond uit Oostenrijkse adel, vermogend bürgertum en overheidsinstellingen. De keizerlijke en koninklijke hof was een belangrijke klant.
Personenauto’s: modellen en kenmerken
Gräf & Stift produceerde personenwagens in diverse motorklassen. De vroege modellen hadden tweetakt- en viertaktmotoren met een cilinderinhoud van twee tot vier liter. Naarmate de decennia verstreken, werden de motoren groter en de carrosserieën royaler.
De productie was uitgesproken kleinschalig: in goede jaren produceerde het bedrijf enkele tientallen personenwagens. De wagens werden op bestelling gemaakt, waarbij de koets apart werd gerealiseerd door gespecialiseerde Weense carrosseriebouwers. Die aanpak resulteerde in voertuigen met een hoge afwerkingskwaliteit maar ook een hoge prijs.
De motorisering evolueerde met de tijd. In de jaren twintig bouwde Gräf & Stift zescilinder motoren die vergelijkbaar waren met wat andere Europese luxemerken als Mercedes-Benz en Rolls-Royce offerden. De wagens stonden niet bekend om baanbrekende technische innovaties, maar wel om betrouwbaarheid en verfijnde afwerking.
De historische Double Phaeton
Het meest beroemde voertuig van Gräf & Stift is zonder twijfel de 28/32 PS Double Phaeton die op 28 juni 1914 dienst deed als officieel rijtuig van de Habsburgse kroonprins Franz Ferdinand in Sarajevo. In die auto werd de Aartshertog door Gavrilo Princip doodgeschoten, een aanslag die de directe aanleiding werd tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog.
Het voertuig, met kentekennummer AIII 118, is bewaard gebleven en wordt tentoongesteld in het Heeresgeschichtliches Museum in Wenen. Het is een van de meest historisch beladen auto’s ter wereld.
Vrachtwagens en andere voertuigen
Naast personenwagens bouwde Gräf & Stift ook vrachtwagens en bussen. De vrachtwagenlijn groeide in de jaren twintig en dertig uit tot een substantieel onderdeel van de bedrijfsactiviteiten, terwijl de vraag naar dure personenwagens in de economische crisis van de jaren dertig inzakte.
De vrachtwagens van Gräf & Stift stonden bekend om hun robuuste bouw. Ze werden gebruikt door Oostenrijkse transportbedrijven, stadsdiensten en het leger.
Het einde van de personenwagenlijn
De productie van Gräf & Stift personenwagens eindigde in 1938, het jaar dat Oostenrijk bij het Derde Rijk werd ingelijfd (de Anschluss). Het bedrijf concentreerde zich daarna uitsluitend op vrachtwagens en speciale voertuigen voor het oorlogsinspanning. Na de Tweede Wereldoorlog bleef Gräf & Stift actief als vrachtwagenbouwer, maar de personen wagenlijn werd nooit meer hervat. In 2001 ging de vrachtwagendivisie over in het bezit van MAN.
Veelgestelde vragen over Gräf & Stift
Wat is de meest historisch significante Gräf & Stift auto?
De 28/32 PS Double Phaeton die Aartshertog Franz Ferdinand op 28 juni 1914 in Sarajevo vervoerde, de dag van zijn moordaanslag. Het voertuig staat tentoongesteld in het Heeresgeschichtliches Museum in Wenen.
Wanneer produceerde Gräf & Stift personenwagens?
Van 1896 tot 1938. De productie was kleinschalig en op bestelling; het ging om exclusieve voertuigen voor vermogende Oostenrijkse klanten.
Welke kenmerkende technische innovatie had de vroegste Gräf & Stift auto?
De vroegste Gräf-auto’s experimenteerden in 1895 met voorwielaandrijving, een zeldzame keuze voor die periode.
Wat produceerde Gräf & Stift na 1938?
Na het stopzetten van de personenwagenlijn in 1938 concentreerde het bedrijf zich op vrachtwagens en speciale voertuigen. De vrachtwagendivisie werkte door tot 2001, toen ze overging naar MAN.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
