Hanomag — de Hannoversche Maschinenbau-Aktiengesellschaft — is een van de meest veelzijdige industriële namen uit de Duitse geschiedenis. Het bedrijf was actief in de productie van locomotieven, landbouwtractoren, vrachtwagens, personenauto’s en later bouwmachines. De auto-afdeling is misschien het meest iconisch: de Hanomag 2/10 PS Kommissbrot uit de jaren twintig is een van de meest herkenbare vroege kleine auto’s van Duitsland.
Oprichting en vroege productie
Hanomag werd in 1835 opgericht in Hannover als producent van stoomlocomotieven. In de negentiende eeuw was de spoorwegbouw in volle gang, en Hanomag leverde locomotieven aan spoorwegmaatschappijen in heel Europa. Deze vroege periode legde een technische basis die de rest van de bedrijfsgeschiedenis zou kenmerken: Hanomag was een precisiemachinebouwer met affiniteit voor zwaar mechanisch werk.
Rond de eeuwwisseling breidde Hanomag zijn activiteiten uit naar landbouwmachines en tractoren. De agrarische mechanisering was in die periode een groeimarkt en Hanomag behoorde tot de vroege producenten van betrouwbare trekkers voor de landbouw in Duitsland en omringende landen.
De Kommissbrot: Duitlands vroege volksauto
In 1924 introduceerde Hanomag de 2/10 PS, een kleine personenauto die al snel de bijnaam Kommissbrot kreeg — naar het ronde militaire roggebrood dat qua vorm overeenkomsten vertoonde met de bolronde carrosserie van de auto. De auto was opvallend: geen conventionele carrosserie maar een cilindrisch vormgegeven carrosserie op een eenvoudig frame, aangedreven door een eencilinder motor achter de passagierscabine.
De motor had een cilinderinhoud van slechts 499 cc en leverde 10 pk. De topsnelheid lag rond de 60 km/u. De auto was zuinig, betrouwbaar en goedkoop — precies wat de markt verlangde in het economisch moeilijke Duitsland van de vroege Weimar-republiek. Ruim 15.000 exemplaren werden gebouwd tussen 1924 en 1928, een indrukwekkend aantal voor die periode.
De Rekord (1930-1934)
Na de Kommissbrot ontwikkelde Hanomag een meer conventionele kleine auto: de Garant (1928-1934) en de Rekord (1930-1934). De Rekord had een viercilinder motor met een cilinderinhoud van 1.090 cc en leverde 18 pk. De carrosserie was een conventionele tweezitter coupé of vierzitter cabriolet. De Rekord was een stap vooruit in comfort en rijgedrag ten opzichte van de Kommissbrot, maar behield het principe van economisch gebruik.
De Garant was iets groter en krachtiger, met een 1.1-liter motor. Beide modellen werden ook ingezet als kleine vrachtwagen en bestelwagen, een segment dat Hanomag bleef bedienen naast de personenauto’s.
De jaren dertig: grotere auto’s en lichte commerciële voertuigen
In de jaren dertig breidde Hanomag zijn automobielprogramma uit met de Sturm en de Kurier, beide grotere voertuigen met krachtigere motoren. De Sturm had een 1.5-liter motor, de Kurier een 1.1-liter. De auto’s werden ook als sedan en cabriolet aangeboden en bereikten een hogere topsnelheid dan de kleinere modellen.
Hanomag produceerde in dezelfde periode lichte bestelwagens en kleine vrachtwagens die populair waren bij ambachtslieden en kleinere transportbedrijven. De Hanomag-vrachtwagens combineerden het technische erfgoed van de zware machinebouw met de eisen van het wegtransport.
Tweede Wereldoorlog en naoorlogse periode
Tijdens de Tweede Wereldoorlog produceerde Hanomag militaire voertuigen, waaronder de halfrupsvoertuig Sd.Kfz. 251, een van de meest geproduceerde gepantserde militaire voertuigen van de Wehrmacht. Na de oorlog lag de fabriek in puin en moest de productie volledig worden heropgebouwd.
De naoorlogse Hanomag-productie richtte zich op lichte bestelwagens en vrachtwagens, en later op bouwmachines. De personenautoproductie werd niet hervat. In de jaren zestig en zeventig verschoof het bedrijf volledig naar de productie van wielladers, graafmachines en andere bouwmachines. In 1974 werd de Hanomag-divisie voor bouwmachines overgenomen door de Massey Ferguson Group.
Erfgoed en verzamelaarstatus
De Hanomag Kommissbrot is een geliefde verschijning op veteranenbeurzen. De bolronde carrosserie en de pioniersstatus van het voertuig als betaalbaar Duits volksvoertuig maken het tot een van de meest herkenbare vroege auto’s van Duitsland. Restauraties zijn arbeidsintensief vanwege de schaarste aan originele onderdelen, maar de gemeenschap van Hanomag-liefhebbers is actief en enthousiast.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
