Lohner is een Oostenrijkse naam die onlosmakelijk verbonden is met de vroegste geschiedenis van de elektrische auto. Het bedrijf, voluit Jacob Lohner & Co., was in de negentiende eeuw begonnen als koetsenbouwer in Wenen. Rond de eeuwwisseling naar de twintigste eeuw maakte Lohner de overstap naar automobielproductie, en deed dit op een manier die ver voor zijn tijd was: door samen te werken met een jonge ingenieur genaamd Ferdinand Porsche.
Van koetsenbouwer naar automobielproducent
Jacob Lohner & Co. werd in 1821 opgericht in Wenen en groeide uit tot een gerenommeerde leverancier van koetsen aan het Habsburgse keizerlijk hof. De kwaliteit van de afwerking en de materialen maakten Lohner-koetsen gewild bij de Europese adel. Toen de automobiel aan het einde van de negentiende eeuw haar intrede deed, zag het bedrijf de kans om zijn ambachtelijke expertise te vertalen naar het nieuwe vervoermiddel.
In 1898 begon Lohner met de ontwikkeling van zijn eerste auto. In tegenstelling tot de meeste concurrenten koos het bedrijf niet voor de verbrandingsmotor maar voor elektrische aandrijving — een beslissing die zowel innovatief als pragmatisch was. Elektromotoren waren stiller, betrouwbaarder en eenvoudiger van constructie dan de grillige vroege benzine- en stoomtoenmalige motoren.
Ferdinand Porsche en de Lohner-Porsche
De samenwerking met Ferdinand Porsche veranderde de richting van Lohner fundamenteel. Porsche, die in 1898 als 22-jarige ingenieur bij Lohner in dienst trad, ontwierp een systeem waarbij elektromotoren rechtstreeks in de naaf van de wielen waren geplaatst. Dit systeem elimineerde de noodzaak van een aandrijfas en versnellingsbak, en leverde een directe, stille aandrijving.
Het resultaat was de Lohner-Porsche, gepresenteerd op de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1900. De auto trok enorme aandacht: een elektrische wagen die rijdend bewees dat elektrische aandrijving praktisch en krachtig kon zijn. De wagen had een bereik van circa 50 kilometer per lading — bescheiden naar moderne maatstaven, maar bruikbaar voor die tijd.
De benzine-elektrische hybride
Porsche was zich bewust van de beperkingen van de toenmalige accutechnologie: loodzuurbatterijen waren zwaar en leverden beperkt bereik. Hij ontwierp daarom een benzine-elektrische hybride waarbij een benzinemotor als generator werd gebruikt om de elektromotoren in de wielnaven te voeden. Dit systeem, de Lohner-Porsche Mixte, werd in 1901 gepresenteerd.
De Mixte was technisch opmerkelijk: het is een van de vroegste seriehybrides in de autohistorie. Het concept — een verbrandingsmotor die een generator aandrijft, die op zijn beurt elektromotoren voedt — is in essentie hetzelfde als wat Toyota en andere fabrikanten een eeuw later als hybridetechnologie zou introduceren.
De modellen van Lohner
Lohner produceerde verschillende uitvoeringen van de elektrische wagen en de hybride. De basismodellen waren open toerwagens met een hoge carrosserie, kenmerkend voor de automobielmode van rond 1900. Er waren ook gesloten versies voor de hogere klasse. Alle modellen deelden het kenmerkende element van de elektromotoren in de wielnaven.
Naast de Porsche-ontwerpen bouwde Lohner ook modellen met conventionelere elektrische aandrijving waarbij de motor niet in de wielnaven maar centraal was geplaatst. De omvang van de productie was beperkt: Lohner was nooit een massafabrikant, maar eerder een bouwer van exclusieve, dure voertuigen voor vermogende klanten.
Het einde van de automobielproductie
Ferdinand Porsche verliet Lohner in 1905 om bij Austro-Daimler in dienst te treden. Zonder zijn leidende technische bijdrage veranderde de koers van Lohner in de automobielproductie. Het bedrijf bleef nog enkele jaren actief als carrosseriebouwer maar stopte voor de Eerste Wereldoorlog met de productie van complete voertuigen.
Lohner zette zijn activiteiten voort als leverancier van trams, spoorwegmaterieel en later vliegtuigonderdelen. De naam Lohner bleef tot in de twintigste eeuw verbonden met de Oostenrijkse industrie, zij het niet meer in de automobielwereld.
Veelgestelde vragen over Lohner
Wanneer bouwde Lohner zijn eerste elektrische auto?
De eerste Lohner-elektrische auto werd in 1898 ontwikkeld en in 1900 op de Wereldtentoonstelling van Parijs gepresenteerd als de Lohner-Porsche.
Wat was het systeem van elektromotoren in de wielnaven?
Ferdinand Porsche ontwierp een systeem waarbij elektromotoren rechtstreeks in de naaf van de wielen werden geplaatst, waarmee een aandrijfas en versnellingsbak overbodig werden. Dit maakte de aandrijving directer en stiller.
Wat was de Lohner-Porsche Mixte?
De Mixte was een benzine-elektrische hybride waarbij een benzinemotor als generator werkte om de elektromotoren in de wielnaven te voeden. Het was een van de vroegste seriehybrides in de autohistorie.
Hoeveel Lohner-auto’s zijn er gebouwd?
De precieze productieaantallen zijn niet volledig gedocumenteerd, maar de productie was beperkt. Lohner was een exclusieve producent voor vermogende klanten, geen massafabrikant.
Tekst geoptimaliseerd in mei 2026.
